Przepis na ciabattę: jak upiec chleb z dużymi dziurami

Co to jest ciabatta i dlaczego ma dziury?

Chrupiąca z zewnątrz, wilgotna w środku i pełna dużych pęcherzyków powietrza, ciabatta to ikona włoskiego piekarnictwa. Powstała w 1982 roku w Wenecji Euganejskiej jako odpowiedź na rosnącą popularność francuskiej bagietki. Nazwa oznacza dosłownie „kapeć" lub „pantofel", co dobrze oddaje spłaszczony, nieregularny kształt bochenka. W języku polskim poprawny zapis to „chleb ciabatta" z podwójnym „t" wzięty wprost z włoskiego oryginału. Wersja „ciabata" jest błędem ortograficznym.

Sekret dużych dziur tkwi w technologii i proporcjach. Żeby ciasto zyskało tak napowietrzone wnętrze, piekarz musi połączyć trzy rzeczy:

• Wysoka hydratacja: woda w stosunku do mąki to minimum 75%, a często nawet 80%. Przy takiej ilości płynu podczas pieczenia woda gwałtownie zamienia się w parę i rozpycha glutenowe ścianki od środka.

• Delikatna obróbka: ciasta o tak dużej wilgotności nie zagniata się agresywnie. Stosuje się składanie i rozciąganie, dzięki czemu dwutlenek węgla zostaje w strukturze bochenka.

• Długa, spokojna fermentacja: drożdże potrzebują czasu, by wyprodukować gazy, które tworzą nieregularne kieszenie powietrza w mocnej siatce glutenowej.

Ciabatta wyraźnie różni się od innych klasyków śródziemnomorskiego pieczywa. Bagietka ma drobniejsze, bardziej równomierne pory, a focaccia jest puszysta i miękka dzięki sporej ilości oliwy w cieście. Ciabatta to chleb chudy, z twardą, złotą skórką i bardzo otwartym, sprężystym miąższem.

Ciabatta przepis - składniki i proporcje

Tradycyjna receptura opiera się na kilku podstawowych produktach, ale to ich dobór decyduje o powodzeniu wypieku. Poniżej znajdziesz sprawdzony ciabatta przepis – w domowej kuchni warto dokładnie odmierzać gramatury, bo duża ilość płynu wymaga równowagi z białkiem w mące. Waga kuchenna, zamiast miarek objętościowych pozwala uniknąć ciasta zbyt gęstego albo zbyt lejącego.

Podstawa przepisu na domowy bochenek:

• Mąka pszenna chlebowa typ 650,750 lub silna mąka Tipo 0/00 (500 g). Dużo glutenu, który wiąże wysokie ilości płynu i utrzymuje pęcherze gazu.

• Woda w temperaturze pokojowej (400 ml). Daje dokładnie 80% hydratacji, czyli lekkie ciasto i wilgotny miękisz po upieczeniu.

• Świeże drożdże (15 g) lub drożdże suszone (ok. 5 g). Zapewniają równe tempo wyrastania bez wyraźnego drożdżowego posmaku.

• Drobna sól kuchenna (10 g, czyli ok. 1,5 łyżeczki). Wzmacnia siatkę glutenową i podkreśla smak chleba.

• Oliwa z oliwek (20–30 ml, opcjonalnie). Ciasto jest dzięki niej bardziej elastyczne, a skórka lekko krucha.

• Semolina lub mąka krupczatka (do podsypania). Przydaje się przy formowaniu, bo chroni mokre kawałki ciasta przed przywieraniem do blatu.

Z tej porcji wyjdą 3–4 bochenki. Ważenie składników to w tym przepisie podstawa. Odmierzanie 400 ml wody szklankami albo mąki łyżkami daje błędy rzędu 10–15%, a przy tak czułym cieście kończy się to zakalcem albo niekontrolowaną mazią. Zwykła mąka tortowa (typ 450) nie utrzyma 80% wody, więc do ciabatty wybieraj mąki z dużą ilością białka (minimum 12–13 g w 100 g), które zbudują sprężystą, wytrzymałą siatkę glutenową.

Hydratacja ciabatty: ile wody w cieście?

Hydratacja to fundament piekarskiego rzemiosła. Wpływa na strukturę miękiszu, lekkość bochenka i chrupkość skórki. W profesjonalnym piekarstwie proporcje podaje się w procentach piekarskich, gdzie waga mąki zawsze równa się 100%. Hydratację liczy się, dzieląc wagę wody przez wagę mąki i mnożąc wynik przez 100. Jeśli przepis zakłada 650 g wody na 1000 g mąki, ciasto ma 65% nawodnienia. Kiedy rozumiesz tę zależność, łatwiej kontrolować konsystencję ciasta i przewidzieć, jak zachowa się w trakcie pracy.

Różne rodzaje pieczywa potrzebują różnych ilości wody:

• Bajgle i precle (55–60%): ciasto jest zwarte i sztywne, łatwo je uformować przed gotowaniem w wodzie.

• Pizza i chleb tostowy (62–66%): umiarkowane nawodnienie daje stabilne ciasto, które da się rozciągać, albo drobny, sprężysty miękisz kanapkowy.

• Bagietki i chleby na zakwasie (68–72%): więcej wilgoci sprzyja bardziej otwartej strukturze i cienkiej, chrupiącej skórce.

• Ciabatta i focaccia (75–80%): masa jest bardzo luźna, więc drożdże swobodnie tworzą duże komory powietrzne.

Klasyczna ciabatta wymaga hydratacji rzędu 75–85%, przez co masa jest lepka i płynna w dotyku. Podczas pieczenia woda zamienia się w parę, która gwałtownie rozpycha pęcherze dwutlenku węgla uwięzione w glutenie. Stąd biorą się te nieregularne dziury. Praca z ciastem powyżej 80% to jednak spore wyzwanie, więc na początek lepiej zostać przy 75%. Gdy nabierzesz wprawy, przy kolejnych wypiekach możesz stopniowo dolewać więcej wody.

Do całkowitej hydratacji wlicza się też wilgoć ukrytą w dodatkach: mleku (ok. 87% wody), jajkach (ok. 75% wody) i płynnych zaczynach takich jak poolish. Z tak mokrym ciastem pomaga technika zwana bassinage, zaczerpnięta z francuskiej szkoły piekarskiej. Mąkę miesza się z większością płynu (ok. 70–75% całej ilości), a gdy siatka glutenowa wstępnie się zawiąże, resztę wody dolewa się powoli, partiami. Mąka chłonie wtedy płyn równomiernie i nie osłabia szkieletu ciasta, więc bochenek nie rozlewa się na blasze.

Jak zrobić ciabattę krok po kroku?

Ciasto na ciabattę zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykła masa chlebowa, dlatego warto trzymać się kolejnych etapów. Najwygodniej pracować mikserem planetarnym z hakiem, choć mieszanie łyżką w płaskim naczyniu też działa, jeśli zadbasz o właściwą technikę. Poniższy schemat prowadzi od połączenia składników aż po przygotowanie bochenków do pieczenia.

Idąc krok po kroku, utrzymasz kontrolę nad luźnym ciastem:

• Połączenie bazy ciasta: przesiej mąkę, wymieszaj ją z suchymi drożdżami i solą w misie miksera, wlej ok. 320 ml wody i miksuj na wolnych obrotach, aż składniki się zwilżą. Nie dosypuj mąki.

• Druga faza nawadniania (bassinage): powoli dolej pozostałe 80 ml wody i oliwę, zwiększ obroty i miksuj jeszcze 5–8 minut. Masa ma być gładka, lśniąca i ciągnąca, a przy tym nadal bardzo mokra i kleista.

• Wzmocnienie struktury przez składanie: przełóż masę do naoliwionego, płaskiego pojemnika i wykonaj 2–3 serie składań metodą stretch and fold co 30 minut. Chwytaj ciasto zwilżonymi dłońmi, rozciągaj do góry i zawijaj do środka, obracając przy tym naczynie.

• Formowanie bez odgazowywania: wyłóż wyrośniętą masę na obficie oprószony mąką blat, oprósz też wierzch i zagarniaj porcje od spodu metalową skrobką lub szpatułką. Nie ugniataj rękami, żeby nie zniszczyć pęcherzy powietrza.

Po tych czterech fazach domowa ciabatta jest lekka i nie rozlewa się po wyłożeniu z miski. Skrobka i wilgotne dłonie rozwiązują problem klejenia, więc można przejść do budowania kształtu bochenka.

Składanie ciasta zamiast zagniatania

Przy takiej ilości wody tradycyjne, siłowe zagniatanie na suchym blacie zniszczyłoby delikatną strukturę porów. Zamiast tego stosuje się technikę stretch and fold, czyli rozciąganie i składanie. Stopniowo wzmacnia ona siatkę glutenową, napowietrza masę i daje jej sprężystość, a ciasto pozostaje miękkie.

Z tak luźną masą bywa ciężko, zwłaszcza gdy mocno przywiera do rąk i naczynia. Nie podsypuj mąki, bo od razu obniży to nawodnienie i da zbity miękisz. Lepiej wypracować trzy nawyki:

• Zwilżone dłonie: zanurzaj ręce w zimnej wodzie przed każdym dotknięciem ciasta. Woda tworzy barierę, dzięki której masa gładko odchodzi od skóry bez tłuszczu i mąki.

• Elastyczna szpachelka: skrobka piekarska pozwala szybko i czysto oddzielić brzegi ciasta od ścianek pojemnika i nie rozrywa włókien glutenu.

• Przerwy między seriami: po każdej serii zostaw ciasto pod przykryciem na równe 30 minut. Napięte włókna białkowe same się wtedy rozluźnią.

W każdym cyklu chwyć ciasto z jednej strony, unieś do góry i załóż na przeciwległy brzeg, obracając miskę o 90 stopni, aż zamkniesz pełen obrót. Po 2–3 powtórzeniach w regularnych odstępach początkowo płynna masa nabierze napięcia powierzchniowego i zmieni się w sprężystą, lśniącą poduszkę pełną gazu. Tę samą technikę, znaną z jak zrobić ciabattę w domu, stosuje się przy każdym wypieku.

Wyrastanie, podział i odpoczynek ciasta

Po ostatniej serii składań ciasto potrzebuje dłuższego, niezakłóconego odpoczynku, żeby drożdże mogły je dobrze nasycić dwutlenkiem węgla. Przykryj pojemnik szczelnie pokrywką lub folią, żeby powierzchnia nie wyschła, i odstaw w ciepłe miejsce na około 1–1,5 godziny. Objętość masy powinna się podwoić, a pod błoną na wierzchu pojawią się liczne pęcherze gazu widoczne gołym okiem.

Przejście od wyrośniętej masy do bochenków wymaga delikatności, bo gwałtowne ruchy zniszczą strukturę miękiszu. Zrób to w takiej kolejności:

• Przygotowanie stanowiska: oprósz blat i wierzch ciasta grubszą warstwą mąki pszennej lub semoliny, żeby luźna masa nie przywierała do podłoża.

• Przełożenie ciasta na blat: odwróć pojemnik dnem do góry i poczekaj, aż masa sama powoli wysunie się na podsypaną powierzchnię. Nie wyciągaj jej palcami ani nie rozciągaj.

• Porcjowanie: ostrą, metalową szpachelką przetnij prostokątny płat na 3–4 równe części, bez ponownego wyrabiania. Tnij zdecydowanym ruchem i nie dociskaj brzegów.

• Krótki odpoczynek: odcięte kawałki zostaw na blacie pod lekką, suchą ściereczką na około 7 minut. Włókna glutenu zdążą zmięknąć przed ostatecznym ułożeniem.

Po krótkiej przerwie przenieś porcje na oprószoną ściereczkę lnianą albo papier do pieczenia i lekko podwiń brzegi pod spód, żeby nadać im nieregularny kształt kapcia. Bochenki zostaw do końcowego wyrastania na 20–30 minut w temperaturze pokojowej. To krótki czas, ale ważny, bo pęcherze powietrza stabilizują się wtedy w cieście i wypiek wychodzi lekki.

Ciabatta na poolishu lub bigi

Metoda bezpośrednia, czyli wymieszanie wszystkiego naraz, daje dobre rezultaty, ale to wstępna fermentacja podnosi ciabattę na wyższy poziom. Preferment, czyli płynny poolish albo gęstsza biga, wyraźnie zmienia strukturę miękiszu i aromat bochenka. Dłuższa praca enzymów rozkłada skrobię na cukry proste, co daje głębszy, lekko orzechowy smak, cieńszą i bardziej chrupiącą skórkę oraz większe, nieregularne pory. Do wielogodzinnego dojrzewania zaczynu najlepiej nadaje się mąka Manitoba z dużą ilością białka, która wytrzymuje długą fermentację i buduje mocną siatkę glutenową.

Wybór między dwoma popularnymi zaczynami zależy od efektu, na którym ci zależy, i od tego, ile masz czasu:

• Poolish: preferment o hydratacji 100%, z mąki i wody w proporcji 1:1 wagowo, z odrobiną drożdży (np. 0,1–0,2% wagi mąki). Ma półpłynną, gąbczastą konsystencję, łagodny, lekko słodkawy aromat i dużą aktywność enzymatyczną. Łatwo go połączyć z resztą składników, a miękisz wychodzi delikatny i mocno napowietrzony.

• Biga: tradycyjny włoski zaczyn o hydratacji 60–65% (mąka do wody mniej więcej 5:3). Jest zwarta, więc fermentuje wolniej i daje wyraźniejszą, kwaskowatą nutę, mocniej chrupiącą skórkę oraz stabilniejsze ciasto, co przydaje się przy bardzo wysokim nawodnieniu końcowym.

Jeśli sięgasz po preferment, pamiętaj, że mąka i woda z poolisha lub bigi wliczają się do ogólnej hydratacji całego bochenka. Jeśli wolisz nie planować wszystkiego w kilku etapach, klasyczna metoda bezpośrednia na drożdżach w zupełności wystarczy początkującym, żeby upiec chrupiący chleb z dużymi dziurami. Zaczyny warto wprowadzić, gdy zależy ci na głębszym, lekko kwaskowatym smaku i dłuższej świeżości pieczywa.

Pieczenie ciabatty w piekarniku

To, jak upieczesz ciabattę, decyduje o tym, czy bochenek dostanie chrupiącą skórkę i zachowa objętość wypracowaną podczas fermentacji. W domowych warunkach najlepiej połączyć wysoką temperaturę z naparowaniem piekarnika. Bez wilgoci w pierwszych minutach wierzch ciasta zbyt szybko stwardnieje, pęcherze gazu nie rozszerzą się swobodnie i chleb nie urośnie tak, jak powinien.

Zanim wsuniesz bochenki do pieca, ustaw temperaturę i przygotuj źródło pary:

• Temperatura i tryb grzania: rozgrzej piekarnik do 220–240°C w trybie góra-dół i daj mu co najmniej 30–45 minut, żeby ścianki i blacha dobrze się nagrzały. Pieczenie bez termoobiegu chroni mocno nawodnione bochenki przed przedwczesnym wysuszeniem.

• Naparowanie: na dnie piekarnika postaw naczynie żaroodporne z gorącą wodą albo wrzuć kilka kostek lodu na mocno rozgrzaną dolną blachę tuż po włożeniu pieczywa. Wilgoć opóźnia ścinanie białek na powierzchni, więc ciabatta rośnie maksymalnie i ma cienką, szklistą skórkę.

• Czas pieczenia: bochenki ułóż na środkowej półce i piecz około 20–25 minut, aż skórka zrobi się złocistobrązowa. Po pierwszych 15–18 minutach wyjmij źródło pary i obniż temperaturę do 200–210°C. Skórka mocniej stwardnieje i się nie przypali.

Gotowość sprawdzisz, ostrożnie stukając w spód bochenka. Jeśli wydaje głuchy, pusty dźwięk, chleb jest upieczony. Gorącą ciabattę od razu przełóż na metalową kratkę, żeby powietrze mogło krążyć i resztki wilgoci nie skraplały się pod spodem. Zanim przekroisz świeży chleb, poczekaj minimum 20–30 minut, bo miękisz musi się ustabilizować.

Dlaczego ciabatta nie ma dziur? Błędy

Zamiast lekkiego bochenka z nieregularnymi, szklistymi komorami z pieca czasem wychodzi zbity chleb przypominający zwykły tostowiec. Rzadko jest to przypadek. Najczęściej winne jest pominięcie specyfiki ciasta o dużej zawartości wody. Ciabatta z dużymi dziurami wymaga równowagi między nawodnieniem, delikatną obróbką i czasem fermentacji.

Brak napowietrzonego miękiszu sprowadza się zwykle do czterech powtarzających się błędów:

• Zbyt niska hydratacja: woda poniżej 70% masy mąki daje gęstą, zwartą strukturę. Włoski klasyk potrzebuje co najmniej 75%, a najlepsze bochenki nawet 80%, żeby gaz mógł swobodnie rozpychać elastyczne ścianki glutenu.

• Dosypywanie mąki podczas formowania: surowa mąka sypana na stolnicę w trakcie składania obniża wilgotność ciasta i niszczy siatkę glutenową. Lepkość opanujesz techniką, czyli podbieraniem od spodu szpatułką, a wierzch oprószysz dopiero przed ostatecznym krojeniem.

• Zbyt agresywna praca z ciastem: wałek albo intensywne zagniatanie dłońmi wyciskają cenne pęcherze dwutlenku węgla. Rozciągaj ciasto wyłącznie opuszkami palców i składaj je delikatnie, bez gwałtownego dociskania.

• Za krótka fermentacja: pośpiech nie pozwala drożdżom wyprodukować dość gazu i osłabia strukturę mikroskopijnych kieszonek powietrza. Zimne ciasto prosto z lodówki albo zbyt krótki odpoczynek dają drobne, równomiernie rozłożone pęcherze zamiast dużych, nieregularnych komór.

Jeśli ciasto jest zbyt lepkie i płynne, żeby je uformować, nie dosypuj mąki. Przełóż masę do naoliwionej keksówki albo formy do focacci i upiecz w foremce. Możesz też wstawić ciasto do lodówki na 40 minut. Chłód usztywni tłuszcz i gluten, a porcjowanie będzie dużo łatwiejsze.

Jak przechowywać ciabattę i odświeżać?

Od przechowywania zależy, czy ciabatta zachowa chrupiącą skórkę i wilgotny, sprężysty miąższ na dłużej niż kilka godzin po wyjęciu z pieca. Ciasto o tak wysokiej hydratacji szybko oddaje wilgoć do otoczenia, a w złym opakowaniu błyskawicznie traci teksturę. Najpierw pozwól wypiekowi całkiem wystygnąć na metalowej kratce, żeby para nie skraplała się wewnątrz miękiszu.

Sposób zabezpieczenia dobierz do tego, kiedy zamierzasz zjeść chleb:

• Na ten sam dzień: wystudzone bochenki włóż do papierowej torby albo owiń czystą, suchą ściereczką lnianą lub bawełnianą. Tkanina chroni miękisz przed wysychaniem, a przepuszcza powietrze, więc skórka nie robi się gumowata jak pod folią.

• Na następny dzień: szczelne owinięcie grubszą warstwą lnu utrzyma dobrą jakość ciabatty przez dobę. Unikaj woreczków foliowych, bo uwięziona w nich wilgoć od razu zmiękcza chrupiącą skórkę.

• Mrożenie: ciabattę można zamrozić w całości albo pokrojoną na porcje i kromki. Zapakuj ją do woreczka strunowego dopiero po całkowitym ostudzeniu i wypuść z niego nadmiar powietrza.

Czerstwe pieczywo odzyskuje świeżość po 5 minutach w piekarniku nagrzanym do 200°C. Ciepło zmiękcza miąższ wilgocią z wnętrza, a skórka znów robi się krucha. Jeśli bochenek całkiem wysechł, zrób z niego czosnkowe grzanki, domową bułkę tartą albo toskańską sałatkę panzanella z dojrzałymi pomidorami i winegretem.

Z czym jeść ciabattę: ciabatta z burratą

Chrupiąca skórka i napowietrzony miąższ z dużymi porami to świetna baza do prostych, wyrazistych dodatków. We włoskiej kuchni pieczywo rzadko jest tylko neutralnym tłem. Częściej to pełnoprawny element dania, który chłonie oliwę, soki z dojrzałych warzyw i gęste sosy. Jedno z najlepszych połączeń to ciepły chleb ze świeżym, kremowym serem, który kontrastuje z chrupiącą kromką.

Ciabatta z burratą to klasyk, który broni się prostotą i zestawieniem tekstur. Przekrój świeży bochenek wzdłuż, skrop miękisz oliwą z oliwek z pierwszego tłoczenia i lekko podpiecz na patelni grillowej albo w piekarniku. Na ciepłym pieczywie rozerwij kulę burraty, tak by jej maślane wnętrze, czyli stracciatella, wsiąkło w otwarte pory. Dodaj pomidorki koktajlowe podsmażone z czosnkiem, listki świeżej bazylii i kilka kropli gęstego kremu balsamicznego. Tłusty, delikatny ser dostaje dzięki temu przeciwwagę w kwasowości pomidorów i chrupkości pieczywa.

Poza wersją z burratą ciabatta sprawdza się też w wielu innych daniach:

• Panini z prosciutto i rukolą: przekrojony bochenek z wędliną, mozzarellą i zieleniną dobrze znosi zapiekanie.

• Bruschetta i tosty: podpieczone kromki natarte czosnkiem i obłożone posiekanymi pomidorami z bazylią. Duże pory chłoną aromatyczne soki.

• Do zup i dipów: porwane kawałki pieczywa pasują do maczania w gęstym minestrone, zupie krem z pomidorów, oliwie czy pikantnej 'nduji.

• Ciasto z dodatkami: przy składaniu ciasta możesz wmieszać posiekane czarne oliwki, suszone pomidory albo świeży rozmaryn i upiec aromatyczny chleb na wspólny stół.

Niezależnie od tego, czy wybierzesz burratę, czy poprzestaniesz na miseczce dobrej oliwy, domowa ciabatta najlepiej smakuje lekko podgrzana, kiedy czuć w niej aromat mąki i fermentacji.

FAQ

Dlaczego ciabatta ma tak duże dziury w miękiszu?

Duże dziury w ciabatcie powstają dzięki wysokiej hydratacji ciasta (75–80%) oraz długiej, spokojnej fermentacji. Podczas pieczenia duża ilość wody gwałtownie zamienia się w parę, która rozpycha elastyczne ścianki glutenu. Kluczowa jest także delikatna obróbka metodą składania, co pozwala zatrzymać pęcherze dwutlenku węgla wewnątrz struktury bochenka.

Jak zrobić ciabattę w domu bez mikstera?

Ciabattę bez miksera przygotujesz mieszając składniki łyżką w płaskim naczyniu, a następnie stosując technikę „stretch and fold”. Zamiast siłowego zagniatania, co 30 minut rozciągaj i składaj ciasto wilgotnymi dłońmi. Powtórz ten cykl 2–3 razy, aby wzmocnić siatkę glutenową bez niszczenia delikatnych pęcherzyków powietrza w luźnej masie.

Jaka mąka jest najlepsza do ciabatty i dlaczego?

Najlepsza jest silna mąka pszenna chlebowa typ 650, 750 lub włoska mąka Tipo 0/00 o wysokiej zawartości białka (min. 12–13 g). Duża ilość glutenu jest niezbędna, aby ciasto mogło związać 80% wody i utrzymać ciężar pęcherzy gazu. Słabsze mąki, jak tortowa, nie zbudują odpowiednio wytrzymałej struktury.

Czym różni się ciabatta na poolishu od ciabatty na bidze?

Główną różnicą jest konsystencja zaczynu i profil smakowy pieczywa. Poolish to płynny zaczyn (hydratacja 100%), który daje delikatny, mocno napowietrzony miękisz i słodkawy aromat. Biga jest gęstsza (hydratacja ok. 60%), co zapewnia ciabacie bardziej kwaskowatą nutę, mocniej chrupiącą skórkę i większą stabilność bardzo mokrego ciasta.

Dlaczego ciabatta wychodzi zbita i gęsta zamiast napowietrzona?

Zbity miąższ jest zazwyczaj skutkiem zbyt niskiej hydratacji (poniżej 70-75%) lub zbyt agresywnego wyrabiania ciasta. Inne przyczyny to:

• Dosypywanie mąki: obniża wilgotność i zagęszcza strukturę.

• Za krótka fermentacja: drożdże nie produkują wystarczającej ilości gazu.

• Użycie wałka: mechaniczne usuwanie pęcherzyków powietrza podczas formowania bochenków.

Jak odświeżyć czerstwą ciabattę, żeby znów była chrupiąca?

Czerstwą ciabattę odświeżysz, wkładając ją na 5 minut do piekarnika nagrzanego do 200°C. Wysoka temperatura sprawia, że wilgoć z wnętrza miękiszu zmiękcza bochenek, a skórka ponownie staje się krucha. Jeśli pieczywo jest całkowicie wyschnięte, najlepiej wykorzystać je do przygotowania czosnkowych grzanek lub toskańskiej sałatki panzanella.